wtorek 17 Maj 2022

Szukaj

Z wiejskiej chaty czyli…. idzie sitarz.

Bohater dzisiejszego odcinka- przedmiot niepozorny, o prostej- by nie rzec nieciekawej- budowie, niemal niezauważalny wśród wielkiego zestawu dawnych (a tym bardziej współczesnych) sprzętów gospodarstwa domowego. Cóż interesującego może być w tak prostym przedmiocie? A jednak….

Narzędzie do przesiewania, bo o nim mowa, było nieodzownym sprzętem w każdym domu i obejściu. Znane i używane było od wielu stuleci, ale dopiero w XVII/XVIII wieku zaczęto wytwarzać je w sposób zorganizowany, w systemie pracy nakładczej.

Obecnie nazwy sito, przetak i rzeszoto najczęściej używane są zamiennie i utożsamiane błędnie z jednym przedmiotem. Jednak dawniej, pomimo podobnej konstrukcji, każde z nich służyło nieco innym celom.

Sito wykorzystywano głównie do przesiewania mąki i odcedzania, a jego drobne oczka gwarantowały dokładne oddzielenie ewentualnych zanieczyszczeń lub grudek. Przetakiem, posiadającym nieco większe prześwity przesiewano zboże- koliste ruchy powodowały przesuwanie się ziaren ku brzegom i gromadzenie zanieczyszczeń w środkowej części, co ułatwiało ich ręczne usuwanie. Rzeszoto sprawdzało się w oddzielaniu znacznie większych elementów, np. ziaren grochu.

Pomimo różnych funkcji budowa tych sprzętów była bardzo podobna. Wszystkie posiadały okrągłą obręcz wykonaną z łubu, czyli pasa drewna ścinanego specjalnymi narzędziami przez łubiarzy. Obręcz obciągano siatką, którą przymocowywano za pomocą drutu lub łyka przeciąganego przez otwory wywiercone w dolnej części obręczy. Miejsce zespolenia dodatkowo wzmacniano listewkami- tzw. pierścieniami tak, aby siatka nie wysunęła się podczas używania sprzętu. Czynności te zwane obsadzeniem i obszywaniem wyodrębniły się jako specjalistyczne, odrębne prace przy wyrobie sit.

Podobnie specjalistycznym zajęciem był wyrób siatek, które różniły się materiałem, splotem, gęstością i rozmiarem. Tkane były one na małych warsztatach tkackich zwanych sitarkami. W sitach stosowano włosie końskie, które przed I w. św. sprowadzano głównie z centralnej Rosji i Syberii- włos koni stepowych był ceniony ze względu na swą długość i trwałość. Następnie następowała długotrwała obróbka włosia:  sortowanie, gatunkowanie, pranie, farbowanie, bielenie, suszenie, czesanie, równanie. Tak przygotowane włosie trafiało wreszcie na warsztat.

Oprócz siatek z włosia wyrabiano też siatki z łyka drzewa (lipowego) oraz siatki druciane, które rozpowszechniły się po I w. św.

Wraz z nastaniem wiosny z głównego ośrodka sitarskiego- Biłgoraja, wyruszali sitarze, dźwigając na plecach swe wyroby wytworzone przez całe rodziny w okresie zimowym. Bogatsi rozwozili swój towar na specjalnych wozach, mieszczących nawet po kilkaset sztuk. Sita, przetaki i rzeszota sprzedawali wędrując aż do późnej jesieni nie tylko po Polsce- docierali do Czech, Prus, na Węgry, w głąb Rosji, a nawet do Turcji.

Rozbrzmiewające więc po wsi „Idzie sitarz...” było nie tylko zapowiedzią możliwości  kupna nowego sita, ale też usłyszenia nowinek i ciekawostek z szerokiego świata.

Cóż interesującego może być w sicie? A jednak…

 

                                                                                                          Wiesława Pióro

                                                                                                          Ewa Zieńko

 

BIP

IMIENINY

Dzisiaj jest
Wtorek
17 maja 2022
Imieniny obchodzą
Bruno, Herakliusz, Paschalis, Sławomir, Torpet, Weronika, Wiktor, Wiktoriusz
Do końca roku zostało
229 dni

GALERIA

Warto odwiedzić

STATYSTYKI

014641633
Dzisiaj
Wczoraj
Ten Tydzień
Tydzień temu
Ten Miesiąc
Poprzedni Miesiąc
Razem
9158
13734
37063
14458961
262923
579077
14641633

Twój IP: 185.191.171.8
Server Time: 2022-05-17 16:41:44

GOŚCIMY

Odwiedza nas 122 gości oraz 0 użytkowników.

Deklaracja dostępności