Kipi kasza, kipi groch.

Lepsza kasza niżli groch.

Bo od grochu boli brzuch,

A od kaszy człowiek zdrów.

Kasza gryczana to kasza, która - ze względu na właściwości i wartości odżywcze - zasługuje na więcej, niż bycie skromnym dodatkiem do drugiego dania. Obniża poziom cholesterolu, reguluje ciśnienie i ma potencjalne działanie przeciwnowotworowe. Dziś można ją kupić w każdym sklepie spożywczym. Jeszcze niedawno bo w drugiej połowie XX wieku była jednym z głównych dań na chłopskich stołach. Narzędziem do obróbki gryki, z którym robiło się kaszę były stępy.

Stępy należą do najstarszych narzędzi na świecie. Służyły do przygotowania podstawowego pożywienia – ziarna zbóż. Ziarno jęczmienia podsuszano, a podczas pracy skrapiano wodą i trzykrotnie obtłukiwano. Po pierwszym obtłuczeniu ziarno suszono i przesiewano przez sito. Obtłuczony jęczmień określano jako pęcak, rzadziej jako krupy. W stępach tłuczono także rozpowszechnione w Polsce nasiona lnu oraz jałowca na piwo, rzadziej,  nasiona maku i sól. Narzędziem do obtłukiwania ziarna w omawianej stępie, był stępor – rodzaj długiego, płaskiego lub owalnego kamienia rzecznego. Stosowano dwa rodzaje stęp: stępa ręczna, jej zasada działania była zbliżona do moździerza. Tłuczek trzymało się oburącz i uderzało się nim w zagłębienie ze zbożem. Taki rodzaj narzędzi posiadamy w naszej sali regionalnej. Stępa nożna, gdzie tłuczek był przymocowany do drewnianego drąga pełniącego rolę wagi. Naciskając nogę wagę tlłuczek unosił się, po zwolnieniu nacisku opadał miażdżąc zboże. Pierwsze stępy nożne pojawiły się w Polce w XI wieku. Urządzenia te dominowały w polskim przetwórstwie zbóż do połowy XIX w.

                                                                                                    W. Pióro

                                                                                                     E. Zieńko