Przybliżyłam Wam do dziś sylwetki 3 patronów. Przyszedł czas na czwartego. Poeta, dramatopisarz, scenarzysta filmowy, prozaik, satyryk, tłumacz poezji węgierskiej. Jeden z najwszechstronniejszych i najbardziej twórczych kontynuatorów literackiej awangardy w kraju i na świecie. Wielokrotnie wymieniany jako kandydat do Nagrody Nobla.

Tadeusz Różewicz urodził się 9 października 1921 roku w Radomsku, zmarł 24 kwietnia 2014 roku we Wrocławiu. Jego ojciec, Władysław, był niższym urzędnikiem sądowym. Matka, Stefania Maria z Gelbardów, zajmowała się domem. Tadeusz miał starszego brata Janusza i młodszego Stanisława. W gimnazjum im. Feliksa Fabianiego uzyskał małą maturę. Dalszą edukację przerwał wybuch wojny.

Od 1939 roku Tadeusz wspierał rodzinę, pracując jako goniec, magazynier, urzędnik kwaterunku, uczeń stolarski w Fabryce Mebli Giętych "Thonet". Janusz Różewicz wciągnął go do konspiracji. Po półrocznym szkoleniu w tajnej szkole podchorążych, w 1942 roku Tadeusz został zaprzysiężony w Armii Krajowej (pseudonim "Satyr"). Walczył z bronią w ręku od 26 czerwca 1943 do 3 listopada 1944 roku w oddziałach leśnych.

Jednocześnie pisał wiersze, redagował pismo "Czyn Zbrojny". W 1944 roku wraz z bratem Januszem wydał tomik "Echa leśne", zawierający wiersze, fraszki, humoreski, wywiady i utrzymaną w duchu patriotycznym prozę poetycką. W utworach młodego Różewicza widać zamiłowanie do dzieł Juliusza Słowackiego i Stefana Żeromskiego, jak również duchowe rozdarcie typowe dla poetów owych czasów (Krzysztof Kamil Baczyński), na ile wojenne okoliczności rozgrzeszają z zabijania w imię wyższej sprawy.
Tadeusz Różewicz w 1948 roku dostał Medal Wojska Polskiego. W 1974 roku – londyński Krzyż Armii Krajowej. Jego tomiki "Niepokój" (1947) i "Czerwona rękawiczka" (1948) uznano za rewolucyjne. Czesław Miłosz odpowiedział na nie w tomie "Ocalenie". Różewicz nadawał nowy kształt poezji. Witał go w progach literatury odą Do Tadeusza Różewicza, poety:

Czesław Miłosz
Do Tadeusza Różewicza, poety -wiersz z tomu poezji wydanym w roku 1953: Światło dzienne,

Zgodne w radości są wszystkie instrumenty
Kiedy poeta wchodzi w ogród ziemi.
Czterysta rzek błękitnych pracowało
Na jego narodziny i jedwabnik
Dla niego snuł błyszczące swoje gniazda.
Korsarskie skrzydło muchy, pysk motyla
Uformowały się z myślą o nim
I wielopiętrowy gmach łubinu
Jemu rozjaśniał noc na skraju pola.
Więc się radują wszystkie instrumenty
Zamknięte w pudłach i dzbanach zieleni
Czekając aby dotknął i aby zabrzmiały.

Chwała stronie świata która wydaje poetę!

Wieść o tym biegnie po wodach przybrzeżnych
Gdzie na tafli we mgłach śpiąc pływają mewy
I dalej, tam gdzie wznoszą się i opadają okręty.

Wieść o tym biegnie pod górskim księżycem

I ukazuje poetę za stołem
W zimnym pokoju, w mało znanym mieście,
Kiedy zegar na wieży wybija godzinę.

On ma dom w igle sosny, w krzyku sarny,
W eksplozji gwiazd i wnętrzu ludzkiej dłoni.

Zegar nie mierzy jego pieśni.

Echo Jak w środku muszli starożytność morza
Nigdy nie milknie. On trwa.
I potężny Jest jego szept wspierający ludzi.

Szczęśliwy naród który ma poetę

I w trudach swoich nie kroczy w milczeniu.

Tylko retorzy nie lubią poety.
Siedząc na szklanych krzesłach rozwijają

Długie rulony, metry szlachetności.
A naokoło huczy śmiech poety

I jego życie nie mające kresu.

Gniewni są. Wiedzą że ich krzesła pękną
A w miejscu gdzie siedzieli nie wyrośnie

Ani źdźbło trawy. Krąg spalonej siarki,

Rudy, jałowy pył mrówka ominie.

Waszyngton D. C., 1948

Żródło:https://static.wbp.poznan.pl/att/x-archiwum(dostęp 29.01.21)

Zielonym kolorem wyróżniłam fragment, który warto zapamiętać, bo często jest przywoływany jako złota myśl, sentencja.

Ciekawostki:

• Ekspresjonistycznej i katastroficznej poezji Różewicza władza komunistyczna wiele zarzucała: np. :wpływ poetów z Zachodu.

• Różewicz wyjechał do Budapesztu. Tam w 1950 roku wróciła doń fascynacja człowiekiem prostym.

• Po roku pobytu na Węgrzech wrócił do kraju. Z żoną, Wiesławą, zamieszkał w Gliwicach, gdzie urodzili się ich synowie: Kamil (1950) i Jan (1953). Poeta żył w biedzie, z dala od literackiego zgiełku. W tomie "Czas, który idzie" ironizował na temat odgórnie narzuconego porządku: "komunizm ludzi podniesie/ obmyje z czasów pogardy".

• Zafascynowany awangardą paryską (Beckett, Ionesco) napisał pierwszy dramat "Kartotekę", swoje najbardziej rewolucyjne dzieło, reformujące światowe dokonania teatru absurdu.

• Nowatorskim wynalazkiem Różewicza było kartotekowe układanie i rozrzucanie tekstu. Przykład: teksty z "Przygotowania wieczoru autorskiego". W 1968 poeta zamieszkał we Wrocławiu.

• Książki Tadeusza Różewicza przełożono na 49 języków. W 2000 roku otrzymał Nagrodę Literacką Nike za tom poetycki "Matka odchodzi". Zawiera on intymne wyznania oraz wspomnienia matki Stefanii i brata Stanisława uzupełnione rodzinnymi zdjęciami. Są także fragmenty listu matki do Tadeusza sprzed Bożego Narodzenia 1943 roku, kiedy był w leśnym oddziale.

• W poezji współczesnej Tadeusz Różewicz daje wyraz niepokojom i goryczom pokolenia, które dojrzewało walcząc z okupantem. Autor, partyzant oddziałów Armii Krajowej, ukazuje w swych utworach rzeczywistość z człowiekiem uprzedmiotowionym, zdominowanym przez biologię, bądź wytwory techniki.

• Pokazał, że wraz z likwidacją cenzury pojawił się nowy obyczaj – niekontrolowanego gadulstwa i pustosłowia. Wytropił to niebezpieczeństwo i zdrowo wykpił w pastiszu parlamentarnych obrad, zdominowanych przez czcze, rutynowe formalności.

• 2013 rok – Uzyskał tytuł Wielkiego Ambasadora Polszczyzny.

Źródło: https://culture.pl/pl/tworca/tadeusz-rozewicz(dostęp 29.01.21)

• Twierdził, że: Pisanie, tworzenie jest to wyrażanie siebie.

• Ciekawy jest odbiór poezji T. Różewicza w Chinach, gdyż jest-według tłumaczki Yi Li Jun- bliska mentalności chińskiej poprzez tkwiące w niej połączenie tragizmu i śmieszności.

• Po roku 1980 nie pisał. Podczas spotkania autorskiego z młodzieżą na pytanie, co robi, odpowiedział zaskakującym wierszem: Przyszli żeby zobaczyć poetę.
  

Przyszli żeby zobaczyć poetę
i co zobaczyli?

zobaczyli człowieka
siedzącego na krześle
który zakrył twarz

a po chwili powiedział
szkoda że nie przyszliście
do mnie przed dwudziestu laty

wtedy jeden z młodzieńców
odpowiedział
nie było nas jeszcze
na świecie

przyglądałem się
czterem twarzom
odbitym w zamglonym lustrze
mojego życia
usłyszałem
z bardzo daleka
ich głosy czyste i mocne

nad czym pan teraz pracuje
co pan robi

odpowiedziałem
nic nie robię
dojrzewałem przez pięćdziesiąt lat
do tego trudnego zadania
kiedy "nic nie robię" robię NIC

usłyszałem śmiech
kiedy nic nie robię
jestem w środku
widzę wyraźnie tych
co wybrali działanie

widzę byle jakie działanie
przed byle jakim myśleniem

byle jaki Gustaw
przemienia się
w byle jakiego Konrada

byle jaki felietonista
w byle jakiego moralistę

słyszę
jak byle kto mówi byle co
do byle kogo

bylejakość ogarnia masy i elity

ale to dopiero początek

źródło:http://wiersze.doktorzy.pl/zobaczycpoete.htm

• Na podstawie opowiadania “Opadły liście z drzew” zrealizowano film w reżyserii Tadeusza Różewicza.

• Według jego dramatu powstał film ”Białe małżeństwo”.

Polecam czytanie poezji i innych dzieł patrona roku 2021.

                                                                                                                                                              Małgorzata Knafel
Źródło ciekawostek:
Borkowska J., Gałczyńska E., Garczyk Z., Szczepańska E.:"O poetach i pisarzach inaczej", Płock 2001, str. 226-228.